Nowości

140 lat temu ruszył warszawski wodociąg Lindleyów

Inżynier Włodzimierz Rabczewski, dyrektor Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji m.st. Warszawy oraz inżynier Stanisław Rutkowski, były jego wicedyrektor, w książce Wodociągi i kanalizacja m.st. Warszawy 1886–1936 za datę pojawienia się wody domach mieszkańców Warszawy wody z nowych filtrów przyjęli sobotę  3 lipca 1886 roku. Jest ona całkowicie symboliczna i stanowiła początek procesu technologicznego, który zakończył się rok później.

Warszawski woziwoda na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, K. Beyer 1858 r.

W „Rozporządzeniach zarządu miejskiego m. Warszawy" z 12 października 1886 roku czytamy,  że : „Po skończeniu budowy stacji pomp rzecznych nowego wodociągu i filtrów na Koszykach, zaczęło się działanie nowego wodociągu i miasto zaopatruje się w wodę, czerpaną z Wisły w pobliżu rogatki Czerniakowskiej, należycie oczyszczoną na stacji filtrów". Co prawda, do dolnej części miasta woda popłynęła rzeczywiście 3 lipca 1886 roku, ale najpierw do dawnej stacji wodociągowej przy ul. Dobrej, gdzie przetłaczano ją maszyną parową do Stacji Pomp na ul. Koszykowej, a stamtąd, po przefiltrowaniu  grawitacyjnie podawana była do... sieci wodociągowej Powiśla.

Stan taki trwał do oddania do użytku wieży ciśnień i uruchomienia pomp na stacji filtrów, to jest do połowy 1887 roku. Odtąd możemy mówić o zasilaniu wodą filtrowaną sieci górnego miasta. Stary wodociąg przy ul. Dobrej przestał funkcjonować 31grudnia 1888 roku. Na Pragę filtrowaną wodę zaczęto dostarczać osiem lat później.

Stacja Filtrów, 1916 r. R. Marcinkowski,Ilustrowany Atlas Dawnej Warszawy, Oliwka, Warszawa 2013, s. 126

Szerzej na ten temat zob.: Pierwsza woda, w:  Ryszard Żelichowski, Lindleyowie. Dzieje inżynierskiego rodu, Societas Lindleiana, Warszawa 2019, t. II, , s. 125-130

Rozmowa z R. Żelichowskim:  Filip Mazurczak, Built 140 years ago and still in use, Warsaw’s sewers connect the city to its brutal past, Notes from Poland: https://notesfrompoland.com/2026/05/31/built-140-years-ago-and-still-in-use-today-warsaws-sewers-connect-the-city-to-its-brutal-past/

120 rocznica śmierci Josepha Lindleya

Do Warszawy przybył w grudniu 1888 roku, aby zastąpić starszego brata Roberta i reprezentować w naszym mieście najstarszego z trójki braci, głównego inżyniera Williama Heerleina oraz objąć nadzór nad pomiarami miasta, a także budową kanalizacji i wodociągów.

Z Warszawą Joseph Lindley związał się na siedemnaście lat. Choroba na tle nerwowym, pomimo pobytu w klimacie południowym i leczenia  w renomowanym sanatorium w Górach Taunus, tam „życie pracowite zakończył”. Joseph Lindley pozostawił po sobie żonę Emilię Suermondt, syna Henry’ego Williama i córkę Julię Anitę.

Joseph Lindley z żoną Emily

W Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej pisano: „przez lat 16 rozwinął u nas bardzo pożyteczną działalność. Wielkiej jego pracowitości i energii zawdzięcza Warszawa doprowadzenie do końca tych robót [kanalizacyjnych]".

W naszej E-bibliotece pod znajduje się tekst pod tytułem „Czwarty Lindley”. Zachęcamy do jego ponownej lektury. Poświęciliśmy tam Josephowi należną uwagę.

Londyński jarmark 200 late temu

W tle katedra Św. Pawła i niżej: Dalej od zgiełku City na wysokości Steelyard (Stahlhof), hanzeatyckiej własności, której zakup przez Londyn wynegocjował w 1853 r. dorosły William Lindley.

                 Credit Getty

Być może to ostatni taki widok królewskiej rzeki, którą mógł cieszyć się sześcioletni William Lindley. Kończyła się Mała Epoka Lodowcowa. Tamiza zamarzła tak spektakularnie wcześniej kilka razy (w latach 1683-84, 1716, 1739-40, 1789). Gdy rewolucja przemysłowa rozwinęła się na dobre, Tamiza zmieniła się w rzekę, którą znamy dzisiaj.

Święta spędzano w atmosferze zabawy.  Spróbujmy i my:

WESOŁYCH ŚWIĄT I POMYŚLNEGO NOWEGO ROKU 2026

życzymy naszym przyjaciołom i sympatykom

Societas Lindleiana

35 lat w Warszawie. William H. Lindley i „Plany Lindleya”

Rocznice:

 Od 26 sierpnia 1881 r. do 5 sierpnia 1915 r. William Heerlein Lindley był Głównym Inżynierem budowy i eksploatacji wodociągów i kanalizacji w Warszawie.

Z jego nazwiskiem łączy się kartografię Warszawy z lat 1883 – 1915. Warszawska miejska służba geodezyjna w tym czasie była związana organizacyjnie z Wydziałem Wodociągów i Kanalizacji, stąd też przyjęło się określenie "plany Lindleya".

Plany Warszawy z lat 1883-1915 mają w swoim opisie formułkę: "Pomiar pod kierunkiem Głównego Inżyniera W. H. Lindleya".

Ostatni raz na posiedzeniu Komitetu Budowy Wodociągów i Kanalizacji pojawił się 26 marca 1914 roku. W sierpniu wybuchła I wojną światowa. W okresie okupacji niemieckiej  zlikwidowano Wydziały Magistratu,  od 10 sierpnia 1915 roku istniała tylko  Sekcja Wodociągów i Kanalizacji przy Zarządzie m. Warszawy, z Biurem Pomiarów. Kontrakt z W. H. Lindleyem uległ automatycznemu zawieszeniu.

Sekcja pomiarów i punkty triangulacyjne

Ostatnie posiedzenie Komitetu Budowy odbyło się 10 listopada 1915 roku. Wtedy też zakończyła się trwająca 35 lat bardzo owocna współpraca inżyniera Sir Williama H. Lindleya, doktora honoris causa Uniwersytetu w Darmstadt.

1925 stary – nowy projekt W.H. Lindleya dla Radomia

W 1908 r. władze Radomia ogłosiły konkurs na wybudowanie wodociągu i kanalizacji. Z ofertą zgłosiła się firma Karola Francke z Bremy, która przedstawiła trzy rozwiązania założenia sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Podkomisja dla oceny tego projektu orzekła, że projekt jest zbyt drogi i nie spełnia oczekiwań miasta. W tej sytuacji, prezydent miasta Paweł Kłossowski, za zgodą władz gubernialnych postanowił zwrócić się o to samo do „słynnego inżyniera" Williama Heerleina Lindleya.

W.H. Lindley w Radomiu przebywał on 26 i 27 września 1909, gdzie zapoznał się z warunkami hydrologicznymi i geologicznymi miasta a następnie w lipcu 1910 roku, aby wybrać ujęcie wody i poinformować władze miasta o wynikach przeprowadzonych prac.

12 października otrzymał, z rąk nowego prezydenta miasta Władysława Modzelewskiego, oficjalne zlecenie na wykonanie wstępnego projektu wodociągów i kanalizacji dniu 1 maja 1912 roku projekty były gotowe.

Rysunki i objaśnienia w formie książkowej opublikowane zostały w nakładzie po 150 egzemplarzy. „Mam nadzieję – pisał Lindley w liście do prezydenta Modzelewskiego, opublikowanym w książkowej części projektu – że powyższe wyjaśnienia dadzą Panu możliwość nadani dalszego biegu w tej ważnej sprawie”.

„Brak potrzebnych środków kapitałowych oraz wybuch I wojny światowej uniemożliwiły realizację tego nowoczesnego jak na ówczesne czasy projektu" – pisał Z. Wilczyński.

Uwagę zwracały  walory artystyczne i staranność wykonania całej zachowanej dokumentacji.

Wieża ciśnień przy ul. Skaryszewskiej, 1912 r.

W 1924 r. powrócono do sprawy. Magistrat Radomia zawarł kontrakt z amerykańskim Towarzystwem Ulen & Company, firmą finansową z Nowego Jorku. Pomysł był niefortunny i prace nad projektem się ślimaczyły. Z obawy przed zagrożeniami. które rosły dla planów miasta, sięgnięto po istniejący projekt Lindleya. 

W rezultacie już w 1925 r. możliwe stało się przystąpienie do prac, a w dwa lata później z nowego wodociągu popłynęła woda.

Fragmenty tekstu: R. Żelichowski, Radom, w: Lindleyowie. dzieje inżynierskiego rodu, Societas Lindleiana, Warszawa 2019, t. II, s. 340-349.

Literatura źródłowa: Z. Wilczyński, „Wodociągi i kanalizacja miasta Radomia 1927–1977”, „Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego" 1977, t. 14.

M.J. Gromiec, W. Stan, Radomskie wodociągi, 85 lat, Wodociągi Miejskie w Radomiu, Sp. z o.o., Radom 2011.

H. Kisiel, Radom. Dzieje miasta w XIX i XX w., PWN, Warszawa 1985.